Podstawową metodą za pomocą, której można dokładnie zdiagnozować chorobę zakaźną jest badanie mikrobiologiczne. Znana jest bardzo duża ilość symptomów tego typu chorób, a znacznej ilości przypadków jednym wspólnym jest podwyższona temperatura ciała. Trzeba zwrócić szczególnie uwagę na symptomy, które cechują daną chorobę np. ospa - grudkowo-plamkowa wysypka, która występuje niespodziewanie na całym ciele, wąglik - czarne wysypka, borelioza - rozprzestrzeniający się rumień, choroby różyczka objawiająca się czerwonymi plamami na ciele oraz podwyższoną ciepłotę ciała.

Choroby zakaźne - rozmnażać choroby zakaźne mogą wiroidy (niszczą tylko rośliny), priony, bakterie, riketsje, grzyby oraz wirusy.
Etap rozprzestrzeniania choroby rozpoczyna się od nosiciela, człowieka, zwierzęcia bądź rośliny, a rzadziej nieożywiona materia (np. gleba - tężec). Później dochodzi do zakażenia innego organizmu w różny sposób (kontakt bezpośredni, korzystanie z tych samych przedmiotów itp.), jednak nie oznacza to jednoznacznie, że choroba się zagnieździ, ponieważ może zostać wyeliminowana poprzez system odpornościowy.
Leczenie chorób zakaźnych polega na hamowaniu rozwoju bodźców patogennych. Najskuteczniej w tej sytuacji sprawdzają się chemoterapeutyki takie jak antybiotyki, leki przeciwwirusowe, antytoksyny, sulfonamidy.
Nie od dziś wiadomo, że najlepszym sposobem na chorobę jest jej unikanie. W przypadku chorób zakaźnych jest to stosunkowo trudne, ze względu na szybki i łatwy sposób, w jaki się rozprzestrzeniają. Profilaktyka musi skupiać się na odizolowaniu i leczeniu we stosownych warunkach chorych osób, poddaniu odpowiednio długiej kwarantannie zakażonych i ich mienia, które może być siedliskiem wirusów, odpowiedniej kontroli żywności i napojów w miejscu ich produkowania, dbaniu o higienę osobistą i otoczenia, okresowych szczepieniach
Choroby zakaźne są używane również podczas wojen, jako broń biologiczna. Do najczęściej stosowanych w tym celu należą dżuma, ospa prawdziwa, wąglik, botulizm.